Trabzon Atatürk Köşkü, Trabzon’un Soğuksu semtinde, yoğun çam ve ladin ağaçlarının arasında, şehrin merkezine hâkim bir yamaç üzerinde yer alan ve hem mimarisi hem de taşıdığı tarihî anlamla dikkat çeken bir yapıdır. Köşk, 1890’lı yıllarda dönemin zengin Rum tüccarlarından Konstantin Kabayanidis için yazlık konut olarak inşa edilmiştir. Yapı, dönemin Karadeniz kıyı şehirlerinde yaygın olan Batı etkili konut mimarisinin seçkin örneklerinden biridir. 1916–1918 arasındaki Rus işgali döneminde Rus yönetimine tahsis edilmiş; işgalin ardından tekrar Türk idaresine geçmiştir. 1924 yılında Trabzon’a gelen Mustafa Kemal Atatürk ilk kez bu köşkte konaklamış; 1930 ve 1937 yıllarındaki Trabzon ziyaretlerinde de yine burada kalmıştır. Özellikle 1937 yılındaki konaklamasında, mal varlığını Türk milletine bağışlamaya dair vasiyet kararını burada şekillendirdiği kabul edilir. Bu özelliği, köşke yalnızca bir konak değil, Cumhuriyet tarihine ilişkin sembolik bir anlam kazandırmıştır. Yapı, Atatürk’ün ölümünden sonra Trabzon Belediyesi tarafından satın alınarak devlete tahsis edilmiş ve 1943 yılında müze hâline getirilmiştir.
Köşk, Avrupa etkili “Neo-Barok ve Art Nouveau” özellikler taşıyan bir mimari anlayışla inşa edilmiştir. İki katlı ve bir bodrum katından oluşan yapı, dışarıdan bakıldığında simetrik cephe düzeni, geniş saçakları, balkon ve çıkmaları ile dikkat çeker. Beyaz renkli dış yüzeyi, kıvrımlı hatları ve zarif süslemeleriyle dönemin üst sınıf konut estetiğini yansıtır. Geniş merdivenlerle çıkılan giriş bölümü, yapının görkemli karakterini destekler. İç mekânda salon düzeni, yüksek tavanlar, alçı süslemeler, ahşap merdivenler ve dönemin Batılı yaşam tarzını yansıtan mekânsal kurgular öne çıkar. Odalar, hem günlük yaşam hem de misafir ağırlama amaçlı biçimlendirilmiş; mobilya seçimleri, dekoratif objeler ve yerleşim düzeniyle erken 20. yüzyıl konfor anlayışını yansıtan bir iç mimari oluşturulmuştur.
Müze düzeni içinde Atatürk’e ait eşyalar, Trabzon ziyaretleriyle ilgili belgeler, fotoğraflar, dönemin mobilyaları, porselen ve cam objeler ile dekoratif unsurlar sergilenmektedir. Odaların büyük bölümü Atatürk’ün konakladığı dönemdeki hâline yakın biçimde korunmuş; yatak odası, çalışma odası ve kabul salonları, köşkün tarihsel kimliğini belgeleyen mekânlar olarak düzenlenmiştir. Bahçe ve çevre peyzajı da köşkün karakterini tamamlayan önemli bir unsurdur. Yoğun ağaç dokusu, geniş yürüyüş alanları ve köşkün şehir manzarasına hâkim konumu, yapının seçildiği coğrafi noktayı anlamlı kılar.
