Turizm, bireylerin veya grupların, sürekli yaşadıkları ve çalıştıkları yerlerin dışına geçici bir süreyle, para kazanma amacı taşımadan yaptıkları seyahatler ve bu seyahatler sırasında konaklama, yeme-içme, eğlence, kültürel etkinlikler, doğa aktiviteleri, sağlık hizmetleri ve benzeri ihtiyaçların karşılanmasına yönelik tüm olaylar, ilişkiler ve ekonomik faaliyetler bütünüdür.
Bu tanım; bireysel motivasyonları, sosyo-kültürel etkileşimleri, ekonomik hareketliliği, çevresel etkileri ve hizmet sektörünü kapsayan bütünleşik bir yaklaşımı ifade eder.
Turizmin Unsurları
Turizmi anlamak için onu oluşturan temel bileşenleri açıklamak gerekir:
1. Hareketlilik Unsuru
• Turizm, yer değiştirme temeline dayanır. Bireyler veya gruplar, daimi ikamet ettikleri bölgeden farklı bir destinasyona yönelirler.
• Bu hareketlilik, iç turizm (ülke içinde), aktif dış turizm (yabancı turistlerin ülkeye gelişi) ve pasif dış turizm (ülke vatandaşlarının yurt dışına çıkışı) şeklinde üç kategoriye ayrılır.
• UNWTO’ya (1994) göre seyahat süresi bir yılı aşmamalı ve temel amaç boş zaman, iş, sağlık, kültürel deneyim, eğitim, spor, kongre gibi para kazanma dışı motivasyonlar olmalıdır.
2. Seyahat Süresi ve Konaklama
• Seyahatler genellikle 24 saatten uzun süreli ya da en az bir gecelemeyi kapsar.
• Sürekli yerleşim veya göç amacı taşınmaz; ziyaretler geçici ve kısa süreli olur.
3. Amaç Unsuru
Turizm çok boyutlu motivasyonlara dayanır. Seyahatin nedeni:
• Dinlenme & Eğlence → Tatil, eğlence, doğa turizmi, spor
• Kültürel & Eğitim Amaçlı → Tarihi alan gezileri, sanat etkinlikleri, dil kursları, kongreler
• Sağlık & Termal Turizm → Kaplıcalar, tedavi merkezleri, wellness turizmi
• Aile & Sosyal Nedenler → Akraba ziyareti, sosyal etkinlikler
• Dini & İnanç Turizmi → Hac, kutsal mekân ziyaretleri
Bu çeşitlilik, turizmin hem bireysel hem de kitlesel bir olgu olduğunu gösterir.
4. Ekonomik Unsur
Turizm yalnızca bireyler için bir seyahat deneyimi değil, aynı zamanda küresel ölçekte bir ekonomik endüstridir:
• Dünya Turizm Örgütü verilerine göre, 2014 yılında 1.14 milyar kişi uluslararası turizm faaliyetlerine katılmış ve 1,2 trilyon dolarlık bir ekonomik hacim oluşmuştur.
• Turizm; otelcilik, ulaştırma, yiyecek-içecek, eğlence, rehberlik, perakende, kültür ve etkinlik yönetimi gibi pek çok sektörü doğrudan etkiler.
• Aktif dış turizm döviz girişini artırırken, pasif dış turizm döviz çıkışına yol açar. İç turizm ise yerel ekonomiyi canlandırır.
5. Sosyo-Kültürel Unsur
Turizm, toplumlar arası etkileşimin en güçlü araçlarından biridir:
• Kültürler arası iletişimi geliştirir.
• Geleneklerin, mutfak kültürünün, sanatsal değerlerin ve yaşam biçimlerinin paylaşımını sağlar.
• Öte yandan, hızlı ve plansız turizm, kültürel yozlaşma, kimlik kaybı ve toplumsal çatışmalar gibi olumsuzluklara da yol açabilir.
6. Çevresel Unsur
Turizm faaliyetleri, doğrudan doğal çevreyle ilişkilidir:
• Pozitif etkiler: Doğal alanların korunması, ekoturizm bilincinin artması, çevre dostu destinasyon planlaması.
• Negatif etkiler: Kitle turizmi nedeniyle aşırı tüketim, su kıtlığı, atık kirliliği ve ekosistemlerin bozulması.
Bu nedenle sürdürülebilir turizm yaklaşımı, hem turistik deneyimin kalitesini hem de doğanın korunmasını hedefler.
Turizmin Tarihsel ve Kuramsal Gelişimi
Turizm tanımı zamanla değişmiştir:
• Klasik Yaklaşım (1910 – Schullard): Turizm, ekonomik bir perspektifle tanımlanmış, giriş-çıkış hareketleri ve işletmelerin toplamı olarak görülmüştür.
• Hunziker & Krapf (1942): Turizmi, yerleşik olmayan bireylerin kazanç amacı taşımayan, geçici seyahatlerinden doğan olay ve ilişkiler olarak açıklamıştır.
• Modern Yaklaşım (Mathieson & Wall, 1992): Seyahat + konaklama + ihtiyaçların karşılanması sürecini bir bütün olarak ele almıştır.
• UNWTO (1994): Günümüzde en yaygın kullanılan tanımı geliştirmiş; ekonomik, sosyal, kültürel ve çevresel boyutları da kapsayarak turizmi çok yönlü bir olgu olarak ele almıştır.
Turizmin Temel Özellikleri (Burkart & Medlik, 1974’e Göre):
1. Turizm, olaylar ve ilişkilerin toplamıdır.
2. Seyahat ve konaklama unsurlarını içerir.
3. Normal yaşam alanlarının dışında gerçekleşir.
4. Geçici ve kısa süreli bir harekettir.
5. Para kazanma amacı taşımamalıdır.
Tüm bu unsurları bir araya getirirsek turizm, şu şekilde tanımlanabilir:
Turizm, bireylerin veya toplulukların, sürekli yaşadıkları çevreden geçici olarak ayrılarak, boş zaman, eğlence, dinlenme, sağlık, kültür, eğitim, iş, aile veya sosyal nedenlerle para kazanma amacı taşımadan yaptıkları seyahatleri; bu süreçte gerçekleştirilen konaklama, yeme-içme, ulaşım, etkinlik, alışveriş ve diğer hizmetlerle bağlantılı tüm toplumsal, ekonomik, kültürel ve çevresel olay ve ilişkiler bütünüdür.
Bu tanım, hem bireysel ihtiyaçları hem ekonomik katkıları hem de sosyal-kültürel etkileri kapsayan bütüncül bir yaklaşımı ortaya koyar.
